Το κείμενο του Έντεν φον Χόρβατ Νέοι Χωρίς Θεό παρουσιάστηκε από την Ομάδα Πάλσαρ στο Skrow Theater, στην Αθήνα, από τις 5 Φεβρουαρίου μέχρι τις 10 Απριλίου 2014.

Μετάφραση: Βίκυ Γεωργιάδου, Φοίβη Ψευδού

Σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία: Βίκυ Γεωργιάδου

Σκηνικά – κοστούμια: Κυριακή Τσίτσα

Σχεδιασμός φωτισμών: Μελίνα Μάσχα

Μουσική και ηχητικός σχεδιασμός: Κώστας Ανδρέου

Ηθοποιοί: Αθανασία Αγοράκη, Βούλα Βερδελή, Γενοβέφα Ζάγγα, Γιούλη Καρναχωρίτη, Φοίβος Συμεωνίδης, Δανάη Τίκου, Παντελής Φλατσούσης

Η χαμένη πυξίδα μιας γενιάς που βρίσκει τον προσανατολισμό της

Η δραματουργία του Έντεν φον Χόρβατ έβαλε στο στόχαστρό της τον αδίστακτο μικροαστό και τον μεγαλομανή ηττημένο, τη βλακεία του και την έπαρσή του. Άσκησε αμείλικτη κριτική στους ακρογωνιαίους λίθους του εθνικοσοσιαλιστικού φασισμού της Γερμανίας του ’30. Γι’ αυτό και σταδιακά – από το 1933 μέχρι το 1936 – το καθεστώς του Χίτλερ απαγόρευσε την παρουσίαση των έργων του, σιώπησε και εξαφάνισε τη φωνή που εξέθετε τη γελοιότητα και την επικινδυνότητα των πρακτικών του.

Αναγκαστικά βουβός σαν ψάρι και έχοντας ζήσει και ο ίδιος μία νεότητα που αποκήρυξε τον Θεό, γιατί δεν μπορούσε να καταλάβει πως ο Θεός δέχτηκε τη φρίκη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, ο Χόρβατ θα γράψει το 1937 το Νέοι Χωρίς Θεό. Μία νουβέλα για το θέατρο, θα έλεγε κανείς.

Στο Νέοι Χωρίς Θεό, ο Χόρβατ – ως ερασιτέχνης αστρολόγος – συλλαμβάνει το σκοτεινό όραμα της εποχής των ιχθύων. Της ψυχρής εποχής κατά την οποία «η ψυχή του ανθρώπου θα γίνει ασάλευτη σαν το πρόσωπο του ψαριού» και στον κόσμο θα πέσει «μια πανούκλα που θα γεμίσει μαύρες πληγές τις ψυχές των ανθρώπων, οι οποίες σύντομα θα πεθάνουν. Μετά οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να ζουν αλλά θα είναι πεθαμένοι.»

Ωστόσο σ’ αυτό το έργο-διαθήκη, που υπήρξε το τελευταίο που κατάφερε να ολοκληρώσει πριν τον αιφνίδιο θάνατό του, ο Χόρβατ καταθέτει κατά κάποιο τρόπο την τελευταία του επιθυμία, που είναι: η άνευ όρων αναζήτηση της αλήθειας, ακόμη και όταν αυτή γίνεται μέσα σε θάλασσες όπου κυριαρχεί το σκοτάδι, η σιωπή, το έγκλημα και το ψέμα.

Κόντρα στα προγνωστικά, όχημα της ανεύρεσης αυτής της αλήθειας είναι οι νέοι, οι μαθητές. Παρόλο που είναι νέοι χωρίς Θεό, νέοι χωρίς αλήθεια, παρόλο που περιγράφονται ως απρόσωπα γράμματα, παρόλο που πολλοί από αυτούς μοιάζουν ψυχροί, ανέκφραστοι, επηρμένοι ή αναίσθητοι, παρόλο που πολλοί από αυτούς μιλάνε σαν προπαγανδιστικό ραδιόφωνο και έχουν όπλο τους τον σαρκασμό και τη βία. Εντούτοις δεν είναι όλοι έτσι.

Κάποια στιγμή μέσα στο έργο, χάνεται μια πυξίδα. Ωστόσο ο Χόρβατ χαμογελά και μας αποδεικνύει ότι μια γενιά που θεωρήθηκε χαμένη δεν είναι πλήρως αποπροσανατολισμένη. Κάποιοι από αυτούς τους μαθητές, αθόρυβοι και απαρατήρητοι, ακούνε τον δάσκαλο, ο οποίος, παρά τις μυστικές εγκυκλίους που το απαγορεύουν, λέει πώς θα έπρεπε να είναι τα πράγματα. Κι αυτοί οι μαθητές αρχίζουν να ονειρεύονται. Αρχίζουν να αγωνίζονται για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη και ο σπόρος της αλήθειας τους φυτρώνει μέσα σε χωράφια από ψέματα.

Στο Νέοι Χωρίς Θεό συχνά βρέχει. Είτε, νομίζεις, γιατί ο κόσμος γίνεται πιο ταιριαστός για τα ψυχρά ψάρια που πρέπει να κολυμπήσουν, είτε γιατί πλησιάζει ένας «ακόμη ομορφότερος κατακλυσμός» που θα εξαφανίσει ό,τι πρέπει να εξαφανιστεί από τον κόσμο. Αλλά ο κατακλυσμός δεν συμβαίνει τελικά, γιατί η αλήθεια μιλάει. Και δεν μπορεί να συμβεί γιατί δεν υπάρχει Θεός με ύπουλα και βλοσυρά μάτια και ό,τι χρειάζεται να γίνει για να ξεπλυθεί ο κόσμος θα το κάνουν οι άνθρωποι. «Γιατί Θεός είναι η αλήθεια».

Βέβαια δεν είναι τόσο απροκάλυπτη η ελπίδα του Χόρβατ, γιατί ξέρει πως είναι ο κόσμος μέσα στον οποίο ζει. Παρόλα αυτά υπάρχει και αποκτάει φωνή και ένα χαμόγελο.